[Truyện Khác] Cổ Học Tinh Hoa - Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc - Từ An Trần Lê Nhân

Thảo luận trong 'Truyện Khác' bắt đầu bởi Shi, 29/5/19.

Lượt xem: 4,148

Trạng thái chủ đề:
Không mở trả lời sau này.
  1. Shi

    Shi Thành viên kì cựu

    Tham gia ngày:
    31/3/18
    Q1 - 100. Đầy Thì Đổ​


    Mời đọc
    Đức Khổng Tử vào xem miếu Hoàn Công nước Lỗ, có một cái lọ đứng nghiêng. Ngài hỏi người coi miếu. Người ấy nói rằng:
    “Đó là một vật quí của nhà vua thường để bên chỗ ngồi chơi để làm gương”.
    Đức Khổng Tử nói: "Ta nghe nhà vua có vật quí để làm gương, vật đó bỏ không thì đứng nghiêng, đổ nước vừa vặn thì đứng ngay, mà đầy quá thì lại đổ, có lẽ là vật này chăng".
    Ngài bèn sai học trò đổ nước vào. Quả nhiên, nước đổ vừa, thì lọ đứng ngay; nước đổ đầy, thì lọ đổ; bỏ không, thì lọ lại đứng nghiêng. Ngài chép miệng than rằng:
    "Hỡi ôi! Ở đời chẳng cái gì đầy mà không đổ."
    Thầy Tăng Tử nói: Dám hỏi có cách gìn giữ cho đầy mà không đổ không?
    Ngài nói: "Thông minh thánh trí nên giữ bằng cách ngu độn; công lao to hơn thiên hạ nên giữ bằng cách khiêm cung; sức khoẻ hơn đời nên giữ bằng tính nhút nhát; giàu có bốn bể nên giữ bằng thói nhún nhường. Đó là cách đổ bớt đi để giữ cho khỏi đổ".
    TUÂN TỬ
    Lời Bàn
    Bài này cốt ý dạy người ta phải hạn chế tính dục thì mới giữ được mực trung dung. Cái gì cũng vậy, cho cả đến tài năng, đức hạnh, nếu đem lên quá độ thì cũng hoá dở. Bất cập dở đã đành, nhưng thái quá cũng không hay. Phải thích trung thi mới là cái kế vạn toàn được.
    Chú thích
    - Miếu: nơi thờ thần hay thờ tổ tiên nhà vua.
    - Để làm gương: trông thấy mà tu tỉnh tính chất.
    - Thông minh thánh trí: thông: nghe hiểu ngay; minh: trông biết ngay; thánh: bậc việc gì cũng biết; trí: bậc khôn ngoan tuyệt vời.
    - Ngu độn: ngu: mờ mịt không có trí khôn; độn: cùn, nhụt, chậm chạp không được linh lợi.
    - Khiêm cung: nhún nhường, kính trọng.

    - Giàu có bốn bể: làm vua có tất cả thiên hạ
     
    Thiên Thanh thích bài này.
  2. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 101. Ông Lão Bán Dầu

    Mời đọc
    Ông Trần Nghiêu Tư làm quan đời nhà Tống, bắn cung giỏi có tiếng, đời bây giờ không ai bằng. Ông cũng lấy thế làm kiêu căng.

    Ông thường bắn trong vườn nhà. Một hôm có ông lão bán dầu đi qua, thấy ông đang bắn, đặt gánh xuống, ngấp nghé xem mãi. Ông lão thấy ông Nghiêu Tư bắn mười phát, trúng được tám, chín, thì hơi gật gù, mỉm miệng cười. Nghiêu Tư gọi vào hỏi:

    "Nhà ngươi cũng biết bắn à? Ta bắn chưa được giỏi hay sao?

    - Ông lão nói: Chẳng phải giỏi gi cả. Chẳng qua là quen tay thôi.

    - Nghiêu Tư giận lắm bảo: À! nhà ngươi dám khinh ta bắn không giỏi à?

    - Ông lão nói: Cứ xem tôi rót dầu thì đủ biết".

    Nói đoạn, bèn lấy một cái bầu đặt xuống đất, để đồng tiền lên miệng, lấy cái môi từ từ rót dầu qua lỗ đồng tiền, mà không rây một tí dầu nào ra đồng tiền cả. Rồi nói: "Tôi cũng chẳng phải giỏi gì, chỉ quen tay mà thôi".

    Nghiêu Tư cười, chịu là phải.

    ÂU DƯƠNG TU

    Lời Bàn
    Bắn, mà mười phát trúng cả mười, ai không chịu là giỏi? Nhưng rót dầu qua lỗ đồng tiền mà không dây ra đồng tiền tưởng cũng không ai chê được là không giỏi. Cho nên ông lão bán dầu, thấy ông Nghiêu Tư tự phụ là bắn giỏi, mà cũng tự phụ là rót dầu giỏi, ý muốn lấy cái tự phụ này dối lại với cái tự phụ kia, để dạy rằng: giỏi hay không giỏi, thường chỉ là ở cái quen hay không quen mà thôi. Trăm hay chẳng bằng tay quen, câu tục ngữ đã nói. Mình quen nghề mình, người quen nghề người, chớ đã chắc gì là mình tài đức hơn người mà kiêu căng với người!

    Chú thích
    - Trần Nghiêu Tư: người đời nhà Tống, làm quan Tiết độ sứ là một người có khí tiết, viết tốt và bắn giỏi.
    - Kiêu căng; khinh ngạo khoe khoang.
    - Trúng: tới được mục đích không sai, không hỏng.
     
  3. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 102. Gặp Quỷ

    Mời đọc
    Hoàn Công nước Tề đi săn ở ngoài đầm, có Quản Trọng theo hầu. Hoàn Công trông thấy quỉ, nắm tay Quản Trọng hỏi rằng:

    "Trọng phụ có thấy gì không?

    - Quản Trọng thưa: Thần không thây gì cả". Hoàn Công về, nghe trong người khó chịu, như là mất vía, rồi sinh ốm, mấy hôm không ra chầu.

    Có người học trò tên là Cáo Ngao vào ra mắt, nói rằng:

    "Nhà vua đau, là tự mình làm ra cả, chớ ma quỉ nào làm được! Phàm chưng khí tán mà không thu lại được, thì tinh thần suy yếu; cái khí ấy bốc lên trên, không thông xuống được, thì làm cho người ta hay giận dữ; cái khí ấy tụ ở dưới, không vận lên được, thì làm cho người ta hay mê lú, chóng quên; cái khí ấy không lên, không xuống, kết ở giữa bụng, thì sinh ra hoảng hốt.

    - Hoàn Công hỏi: Thế nhưng có quỉ thực không

    - Cáo Ngao thưa: Đất có Thổ công, sông có Hà bá; núi có Sơn thần, bể có Long vương, đầm có thứ quỉ gọi là Uy Di.

    - Hoàn Công hỏi: Hình dạng Uy Di thế nào?

    - Cáo Ngao thưa: Quỉ Uy Di to như cái cối xe, dài như cái càng xe, mặc áo tía, đội mũ đỏ, tính hay sợ tiếng sấm, tiếng xe, hễ nghe thấy, thì đứng sững, hai tay ôm lấy đầu. Ai trông thấy, thì... rồi làm nên đến nghiệp Bá.

    - Hoàn Công vẫn có chí muốn làm bá, nghe nói, hớn hở cười rằng: "Ây ta trông thấy, cũng như thế đấy".

    Nói đoạn, sửa mũ, mặc áo, ngồi dậy, chưa hết một ngày, bệnh đã khỏi tự bao giờ không biết.

    TRANG TỬ TUYẾT

    Lời Bàn
    Hoàn Công thấy quỉ sinh lo ngờ, mà thành bệnh, sau có người nói thấy quỉ mà làm được nghiệp bá, thì khỏi bệnh ngay. Thế mới biết có quỉ hay không có quỉ, quỉ hại mình hay lợi cho mình, cũng là tự mình tưởng tượng ra, rồi yên trí như thế mà thôi. “Đau là tại mình, chớ quỉ nào làm?“ Câu Cáo Ngao nói thật là xác ý, Cáo Ngao lại khéo biết trước, thì lấy lẽ thuốc thang, làm như ông lang rõ bệnh của người ốm, khiến người ốm để tai nghe, sau thì lấy chuyện vu vơ đâu đâu, mà xử được việc mơ hoảng vu vơ đâu đâu, khiến người mơ phá được cái lòng lo ngờ mà hoá nên vui vẻ. Tiếc thay người mê, như Hoàn Công thật lắm, mà người biết giải mê được như Cáo Ngao lại không có mấy.

    Chú thích
    - Hoàn Công: vua nước Tề đứng đầu Ngũ Bá đời Xuân Thu.
    - Đầm: chỗ có nước đọng rất to và trên bờ cỏ cây nhiều.
    - Quản Trọng. (xem bài số 44).
    - Trọng phụ: Trọng: tên Quản Trọng; phụ: cha, gọi như thế là có ý tôn Quản Trọng như cha.
    - Chầu: nơi vua và các quan tụ hội để làm việc nước.
    - Khí tán: chân khí bốc lên tán loạn ra mọi nơi.
    - Suy yếu: kém dần và nhọc mệt không được khoẻ.
    - Thông: trôi chảy không vướng đọng.
    - Tụ: họp, đóng lại một chỗ.
    - Vận: xoay vần.
    - Kết: buộc chặt, đọng hẳn lại.
    - Hoảng hốt: thẩn hồn không định mà trông, nghĩ không được đích thực.
    - Thổ công; thần đất.
    - Hà bá: thần sông.
    - Sơn thần: thần núi.
    - Long vương: thần làm ra mây mưa ồ ngoài bể.
    - Bá: quyền mạnh, thế to làm đầu cả các nước Chư hầu khác về thời Xuân Thu.
     
  4. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 103. Mua Nghĩa

    Mời đọc
    Mạnh Thường Quân nhà giàu cho vay mượn nhiều. Một hôm sai Phùng Huyên sang đất Tiết đòi nợ. Lúc sắp đi, Phùng Huyên hỏi: "Tiền nợ thu được, có định mua gì về không? - Mạnh Thường Quân nói: Ngươi xem trong nhà ta còn thiếu thứ gì, thì mua".

    Khi đến đất Tiết, Phùng Huyên cho gọi dân lại, bảo rằng: "Các người công nợ bao nhiêu, Thường Quân đều cho cả". Rồi đem vãn tự ra đốt sạch.

    Lúc về, Phùng Huyên thưa với Mạnh Thường Quân rằng; "Nhà tướng công châu báu đầy kho, chó ngựa đầy chuồng, người đẹp đầy nhà, không còn thiếu gì nữa. Chỉ còn thiếu một cái "nghĩa" tôi trộm phép vì tướng công mà mua về.

    Mạnh Thường Quân nghe thấy nói thế, cũng không hỏi gì đến nữa.

    Sau phải bãi quan về ở đât Tiết, dân đất Tiết nhớ đến ơn xưa, ra đón rước đầy đường, lúc bấy giờ Mạnh Thường Quân mới ngoảnh lại bảo Phùng Huyên rằng: "Trước tiên sinh vì tôi mua "nghĩa", nghĩa ấy ngày nay tôi mới trông thấy".

    QUỐC SÁCH

    Lời Bàn
    Của là trọng, mà nghĩa lại đáng trọng hơn. Vì của có khi hết, chớ nghĩa còn mãi mãi. Người ta ở đời, lúc đã giàu có, thường cứ hay vơ vét gian tham, tưởng như thế là được lâu dài, bền chặt. Nhưng ta nên hiểu cái lẽ “Tài vi oán phủ" có nghĩa của là cái kho oán, lắm khi chỉ vì lắm của mà gây nên những chuyện làm cho thiên hạ bất binh, ghét bỏ, thù oán mình, cho nên người ta lúc giàu có, cũng nên ăn ở làm sao cho mua chuộc lấy chút “nghĩa“ để phòng khi suy biến, còn có chốn nương nhờ. Việc nghĩa tức là việc phải, việc nghĩa tức là việc thiện, việc nghĩa tức là việc chung, việc nghĩa tức là việc gây lấy ơn huệ, mà buộc người này với người nọ vậy.

    Chú thích
    - Mạnh Thường Quân: (xem bài số 52).
    - Phùng Huyên: người khách lúc ở nhà Mạnh Thường Quân muốn gì được nấy, nên giúp Thường Quản được nhiều việc, khi Thường Quân bị bãi về cũng nhờ có Phùng Huyên mà được phục chức.
    - Tiết: tên một nước nhỏ đời Chiến quốc sau bị nước Hồ lấy mất, nay là Huyện Đẳng tỉnh Sơn Đông.
    - Tướng công: tiếng để xưng những người lảm quan to đáng trọng.
    - Người đẹp -. tục xưa những nhà giàu sang thưởng nuôi con gái đẹp làm ti thiếp để hầu hạ.
    - Bãi quan, đang làm quan phải về.
     
  5. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 104. Ứng Đối Giỏi

    Mời đọc
    Án Tử sắp sang sứ nước Sở, vua Sở nghe thấy, bảo cận thần rằng: "Án Tử là một tay ăn nói giỏi nước Tề, nay sắp sang đây, ta muốn làm nhục, có cách gì không?

    - Cận thần thưa: Đợi bao giờ Án Tử sang, chúng tôi xin trói một người, dẫn đến trước nhà vua.

    - Để làm gi?

    - Để giả làm người nước Tề.

    - Cho là phạm tội gì?

    - Tội ăn trộm.

    Lúc Án Tử đến nơi. Vua Sở làm tiệc thiết đãi tử tế. Rượu uống ngà ngà, bỗng thấy hai tên lính điệu một người bị trói vào.

    Vua hỏi: "Tên kia tội gì mà phải trói thế?

    - Lính thưa: Tên ấy là người nước Tề phải tội ăn trộm".

    Vua đưa mắt, nhìn Án Tử nói rằng: "Người nước Tề hay trộm cấp lắm nhỉ!"

    Án Tử đứng dậy, thưa rằng: Chúng tôi trộm nghe cây quất mọc ở đất Hoài nam, thì là quất ngọt, đem sang giồng ở đất Hoài bắc, thì hoá quất chua. Cành, lá giống nhau mà quả chua, ngọt khác nhau là tại làm sao? Tại thuỷ thổ khác nhau vậy. Nay dân sinh trưởng ở nước Tề thì không ăn trộm, sang ở nước Sở thì sinh ra trộm cắp. Có nhẽ cũng tại vì cái thuỷ thổ khác nhau nó xui khiến ra như thế chăng!

    - Vua Sở cười nói: Ta muốn nói đùa mà thành phải chịu nhục. Thế mới hay kẻ cả không nên nói đùa bao giờ".

    ÁN TỬ XUÂN THU

    Lời Bàn
    Vua Sở lập mưu làm nhục Án Tử mà không ngờ lại bị Án Tử nói lại. Thực đáng khen Án Tử có cái tài khẩu biện, đối đáp được giỏi như thế. Không có câu đối đáp như thế, chẳng những một mình Án Tử chịu nhục mà lại để nhục đến cả quốc thể: chẳng những nước Tề khỏi nhục, mà lại làm cho vua tôi nước Sở phải phục. Rõ ràng: kẻ cắp gặp bà già, vỏ quít dày có móng tay nhọn, quyết lòng ngậm máu phun người, bỗng đâu gió thổi máu rơi tại mình. Xem truyện này, thì ta chẳng nên cố lấy nhời nói cay đẳng, độc ác mà làm trò đùa châm chích ai bao giờ. Nhưng hoặc khi có kẻ châm chích ta, muốn làm nhục ta, nhục nhã, nhục nước ta, thì ta cũng phải tìm cách mà đối đáp lại. Hoạ mới tránh được cái mũi nhọn đầu lưỡi thường khi châm chích người ta đau đớn hơn là cái mũi nhọn gươm giáo, cái mũi nhọn ngòi bút vậy.

    Chú thích
    - Sở: (xem bài số 9).
    - Cận thần: bầy tôi gần.
    - Tề: một nước to trong bảy nước về đời Chiến quốc ở vào tỉnh Sơn Đông bây giờ.
    - Hoài nam, Hoài bắc: hai đất ở về phía nam, phía bắc sông Hoài ở vào vùng Giang Tô, An Huy bây giờ.
    - Thuỷ thổ: vốn nghĩa chỉ nơi người ta ở, như bây giờ dùng chữ hoàn cảnh. Sau dùng để chỉ những sự nực, rét, khô, ướt của một địa phương.
     
  6. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 105. Hà Chính Mãnh Ư Hổ

    Mời đọc
    Đức Khổng Tử khi sang nước Tề, đi qua núi Thái Sơn, thấy một người đàn bà khóc ở ngoài đồng, nghe thê thảm lắm. Ngài nói rằng: Người đàn bà này xem như trong nhà có trùng tang. Rồi, sai thầy Tử Cống đến hỏi. Người đàn bà thưa rằng.

    "Ở đây lắm hổ, bố chồng tôi đã chết về hổ, chồng tôi đã chết về hổ, bây giờ con tôi lại chết về hổ nữa. Thảm lắm, ông ạ!”

    - Thầy Tử Cống bảo: Thế sao không bỏ chỗ này đi ở chỗ khác?

    - Người đàn bà nói: Tuy vậy nhưng ở đây chính sách quan trên không đến nỗi hà khắc như các nơi khác.

    Thầy Tử Cống đem câu truyện lại thưa với đức Khổng Tử.

    Đức Khổng Tử nói: "Các ngươi nhớ đây: Chính sách hà khắc hại hơn là hổ!"

    LỄ KỶ

    Lời Bàn
    Người đàn bà ở một nơi lắm hổ, hổ ăn thịt mất bố chồng, mất chồng lại mất con, đáng nhẽ phải bỏ nơi ấy mà đi nơi khác. Nhưng không. Là tại làm sao? Tại người đàn bà cho chính sách các nơi khác hà khắc dữ tợn là hổ. Ôi! Hổ có hại, chỉ hại một số ít người, chớ hà chính hại cả muôn dân; hổ có hại chỉ một phương, chớ hà chính lại cả toàn quốc, hổ lại còn có bẫy, cạm trừ bỏ được, chớ hà chính hại, trừ bỏ rất khó lòng. Ai là người có chút quyền chính trị trong tay, mà chẳng nên lấy câu "Hà chính mãnh ư hổ" để làm câu cảnh giới cho dân được nhờ ru!

    Chú thích
    - Khổng Tử: (xem bài số 1)
    - Tử Cống: (xem bài số 8)
    - Thái Sơn: (xem bài số 60)
    - Thê thảm: khổ sở đáng thương xót lắm
    - Trùng tang: nói trong nhà có hai người chết, hai cái tang liền nhau
    - Chính sách: những cách thức xếp đặt để cai trị dân
    - Tàn bạo: tàn nhẫn tai hại
    - Hà khắc: ác nghiệt khắc khổ
     
  7. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 106. Hang Ngu Công

    Mời đọc
    Vua Hoàn Công nước Tề đi săn, đuổi con hươu chạy vào trong cái hang , thấy có một ông lão bèn hỏi rằng:

    "Hang này tên gọi là hang gì?

    - Ông lão thưa: Tên là hang Ngu công.

    - Tại làm sao mà đặt tên như thế?

    - Tại kẻ hạ thần đây, mới thành có tên ấy.

    - Coi hình dáng lão, không phải là người ngu độn, cớ gì lại đặt cái tên như thế?

    - Để hạ thần xin nói: Nguyên hạ thần có con bò cái đẻ được một con. Khi bò con đã nhớn, hạ thần đưa đi bán, rồi lấy tiền mua một con ngựa con đem về cùng nuôi với bò cái. Một hôm, có một chàng thiếu niên đến lấy lý "bò không đẻ ra được ngựa" bèn bắt con ngựa con đem đi. Tôi chịu mất, không cãi được. Vì thế xa gần đâu cũng cho tôi là ngu, mới gọi hang tôi ở đây là hang Ngu công.

    - Hoàn Công nói: Lão thế thì ngu thật!"

    Buổi chầu hôm sau, Hoàn Công đem câu chuyện kể lại cho Quản Trọng nghe.

    Quản Trọng nói: "Đó chính là cái ngu của Di Ngô này. Nếu được vua giỏi như vua Nghiêu, bầy tôi minh như Cao Dao, thì khi nào lại có kẻ dám ngỗ ngược lấy không ngựa của người ta như vậy. Ngu công mà đành để mất ngựa, chắc là biết rõ hình pháp ngày nay không ra gì. Xin nhà vua kịp chỉnh đốn các chính sự lại".

    Đức Khổng Tử nghe thấy, nói:

    "Đệ tử ta đâu, ghi lấy việc ấy! Hoàn Công là bá quân, Quản Trọng là hiền thần. Tuy đã vào bậc khôn ngoan, mà còn tự cho là ngu dại".

    KHỔNG TỬ TẬP NGỮ

    Lời Bàn
    Ông lão cam tâm mất ngựa, lại chịu cả cái tiếng “ngu” là ý lão nghĩ gặp phải thời buổi người trên tham nhũng, kẻ dưới hung nghịch, đành chịu để êm chuyện đi, còn hơn dở khôn đi kiện chẳng những mất ngựa, mà có khi lại mẩt cả bò và bao nhiêu tiền của, thời giờ vào đấy nữa. Hoàn công thấy chuyện mà lưu tâm đến, thể là ông vua có bụng với dân, Quản Trọng nghe chuyện mà biết nhận ngay cái lỗi ấy tự tại như mình, cũng là hai bậc minh quản, hiền tướng hiểu rõ cái trách nhiệm chăn dân của mình vậy. Nên đức Khổng Tử có nhời khen thực là đáng lắm.

    Chú thích
    - Hoàn Công: (xem bài số 102).
    - Tề: một nước thời Xuân Thu ở vào tỉnh Sơn Đông bây giờ.
    - Lão: người đã có tuổi.
    - Ngu công: ông ngu dại.
    - Hạ thần: tiếng thần dân tự xưng với vua.
    - Ngu độn: khờ dại.
    - Thiếu niên: người trẻ tuổi.
    - Quản trọng: (xem bài số 44).
    - Di Ngô: tên của Quản Trọng.
    - Nghiêu: (xem bài số 91).
    - Cao Dao: quan coi hình án giỏi đời nhà Đường.
    - Chỉnh đốn: sửa sang xếp đặt lại.
    - Chính sự: công việc cai trị.
    - Đệ tử: học trò.
    - Bá quân: vua giỏi đứng đầu vua các nước Chư hầu.
    - Hiền thần: bầy tôi hay.
     
  8. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 107. Trung Hiếu Lưỡng Toàn

    Mời đọc
    Đời vua Chiêu Vương nước Kinh, có người Thạch Chử làm quan rất công bình chính trực.

    Một hôm, đang đi tuần trong hạt, thấy ở ngoài đường có kẻ giết người. Thạch Chử đuổi bắt, thì ra chính cha mình, bèn quay xe trở lại. Rồi chạy đến trước sân rồng, nói rằng:

    "Kẻ giết người là cha tôi. Bắt cha mà làm tội thì tình không nỡ; vì cha mà bỏ phép thì lý không xuôi. Làm quan đã không giữ phép thì phải chịu tội". - Vừa nói, vừa kề gươm vào cổ, xin vua cho hành hình.

    Vua nói:

    "Nhà ngươi đuổi theo mà không bắt được đã là biết giữ phép, còn có tội gì. Cứ yên tâm làm việc.

    Thạch Chử thưa:

    - Làm con không tư vị cha, không gọi là người con hiếu; làm tôi không giữ phép nước, không gọi là bầy tôi trung. Bao dong mà xá tội là ơn của quận thượng; trái phép mả chịu tội là phận của tôi con”. - Nói đoạn, cầm gươm mà tự tử.

    Không giữ phép nước thì chết; cha phạm tội không nỡ bắt, vua tha tội không chịu nhận; ngươi Thạch Chử làm quan như thế, thật là người trung hiếu lưỡng toàn vậy.

    LÃ THỊ XUÂN THU

    Lời Bàn
    Đồng thời bấy giờ có kẻ, vì thù cha, quật mả vua lên mà đánh vào xác, thật là người có hiếu nhưng không có trung. - Lại có kẻ, vì phép nước, mà làm chứng, nói thẳng là cha ăn trộm dê, thật là người có trung nhưng không có hiếu. Sao bằng Thạch Chử đây giết cha đã không nỡ, dối vua lại không đành, cam chịu trái phép để cứu cha, thí thân để giữ phép. Thực mới là trọn được cả đôi niềm trung hiếu vậy.

    Chú thích
    - Thạch Chử: có sách chép là Thạch Xa.
    - Công bình: không tư vị, khòng thiên lệch.
    - Chính trực; ngay thẳng.
    - Sân rồng: sân nhà vua.
    - Phép: đây là phép luật của nước.
    - Hành hình: làm tội.
    - Tư vị: vì tình riêng mà bỏ phép công.
    - Quân thượng: vua trên.
    - Lưỡng toàn: lưỡng: hai, toàn: vẹn, vẹn cả hai bề.
     
  9. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 108. Mong Làm Điều Phải

    Mời đọc
    Nước Lỗ có người ở một mình một nhà. Bên láng giềng có người đàn bà goá cũng ở một mình một nhà.

    Một đêm, mưa to, gió nhớn, nhà người đàn bà đổ, người đàn bà sang xin ngủ nhờ nhà người láng giềng. Người láng giềng đóng cửa, không cho vào. Người đàn bà đứng trước cửa sổ, nói rằng:

    "Ngươi sao bất nhân thế! Không cho ta vào ư?

    - Người láng giềng đáp: Ta nghe đàn ông, đàn bà sáu mươi tuổi giở lên, mới ở chung được. Nay ngươi còn trẻ, mà ta cũng còn trẻ, cho nên ta không cho ngươi vào ngủ nhờ được.

    - Người đàn bà nói: ngươi sao không làm như ông Liễu Hạ Huệ ủ người con gái ngồi vào lòng mà không tai tiếng gì?

    - Ông Liễu Hạ Huệ thì thế được, ta đây thật chưa thế được. Vì ta cho ngươi vào, mà ta không được như ông Liễu Hạ Huệ, thì thà rằng, ta không cho ngươi vào, mà ta cũng giữ không tai tiếng gì được như ông Liễu Hạ Huệ. Thế chẳng là ta không làm theo như Liễu Hạ Huệ mà cũng được như Liễu Hạ Huệ ư?"

    Đức Khổng Tử nghe chuyện, nói: "Phải lắm! Kẻ muốn học ông Liễu Hạ Huệ, chưa ai giống được như người nước Lỗ này: Mong làm điều rất phải, không bắt chước cách làm, rồi mà làm được, thế mới thật là khôn".

    LÃ THỊ XUÂN THU

    Lời Bàn
    Cái tình cảm éo le khó xử thật! Đêm khuya, giời mưa gió, một người đàn ông trẻ tuổi có nên tiếp một người đàn bà trẻ tuổi vào nhà không? Không tiếp, thì là bất nhân, vì không chịu cứu giúp một kẻ yếu đuối đang gặp lúc nguy biến khổ thân. Tiếp, thì là bất nghĩa, vì không khỏi cái tiếng giai gái có tình ý, mang cái tội tà dâm bất chính. Một đàng bất nhân, một đàng bất nghĩa, chọn đàng nào, vì cái tình cảnh không thể sao giữ trọn vẹn được cả đôi đàng. Dễ chỉ có làm như ông Vân Trường đốt đuốc, cầm suốt đêm chỗ trước cửa, cho hai chị dâu ngủ, hoạ mới rõ là người nghĩa sĩ mà thôi. Như người nước Lỗ đây đành là 'bất nhân, cố giữ lấy cái ‘nghĩa" là theo một lý tưởng rất nghiêm bên Á Đông ta là: "Nam nữ hữu biệt".

    Chú thích
    - Lỗ: (xem bài số 5).
    - Bất nhân: không có lòng thương người.
    - Liễu Hạ Huệ: (xem bài số 72).
    - Mong làm điều rất...: bắt chước tâm địa hay mà uỷ khúc làm một cách khác đến được, hay bằng, thế thực là khôn ngoan.
     
  10. Thiên Thanh
    Trường An Quy Cố Lý
    Trăng Thanh Trong Dạ Cảnh
    Thăn Đội Pú Cà Lên Đầu
    Loving You Is A Losing Game
    Trầm Vân Đoạt Nhật
    Mod box sưu tầm

    Tham gia ngày:
    26/6/17
    Q1 - 109. Kẻ Bất Chính

    Mời đọc
    Nước Sở có người có hai vợ. Vợ cả và vợ lẽ cùng đẹp, cùng xinh.

    Anh láng giềng ghẹo người vợ cả. Người vợ cả giận và mắng thậm tệ. Anh láng giềng lại ghẹo người vợ lẽ, người vợ lẽ bằng lòng và đi lại.

    Không bao lâu, người có hai vợ ấy chết. Anh láng giềng muốn tính cuộc vuông tròn lại dạm hỏi người vợ cả.

    Có kẻ hỏi rằng: "Người vợ cả trước đã mắng anh, người vợ lẽ vẫn có tình với anh, sao bây giờ anh lại định lấy người vợ cả?"

    Anh ta đáp: "Lúc người ta còn là vợ người, thì thích kẻ tư tình với mình; lúc người ta đã là vợ mình, thì thích kẻ không tư tình với ai. Kẻ, trước đã tư tình vói tôi, thì rồi, ai nó cũng tư tình được, thiên hạ ai cũng là chồng nó được. Cho nên bây giờ tôi không lấy nó".

    Thế mới hay con người bất chính đi làm tôi tớ người ta, dù làm cho người ta bằng lòng đến đâu, người ta vẫn rẻ rúng khinh bỉ.

    Lời Bàn
    Ở đời những kẻ dễ đổi lòng như người vợ lẽ nói trong truyện này là những kẻ bất chính. Đã bất chính tà bất chắc, rất nên khinh bỉ. Còn những kẻ chính trực như người vợ cả nói trong truyện này, thì lúc nào cũng thuần chất, thẳng băng, dù chẳng may gặp sự khó khăn, thiên hạ như có phần không ưa, mà thực trong bụng vẫn kính phục vô cùng. Ta có hiểu rõ cái tâm lý ấy như người lấy vợ đây thì mới gần được người quân tử mà xa được kẻ tiểu nhân.

    Chú thích
    - Bất chính: nghĩ, làm không ngay thẳng thường hay giáo giở hai lòng.
    - Nước Sở: (xem bài số 9).
    - Tính cuộc vuông tròn: suy nghĩ đắn đo về việc lấy vợ lấy chồng.
    - Tư tình: có tình riêng với người ngoài.
     
Trạng thái chủ đề:
Không mở trả lời sau này.

Chia sẻ trang này